اثر بخشی طرحواره درمانی بر بهبود میل جنسی زنان ختنه شده در جزیره قشم

اثر بخشی طرحواره درمانی بر بهبود میل جنسی زنان ختنه شده در جزیره قشم

ماریه اسمعیلی قشمی

ختنه زنان یا به بیانی واضح تر ناقص سازی جنسی زنان در جزیره قشم بر طبق طبقه بندی یونیسف و سازمان بهداشت جهانی از نوع یک می باشد که عبارت است از برداشتن غلفه و برداشتن جزئی یا کلی کلیتوریس دستگاه خارجی جنسی زنان.

از آنجاییکه کلیتوریس عضو حساس جنسی زنان است و هر گونه آسیب رساندن به این قسمت بدن باعث بروز پیامدهای موکد جنسی خواهد شد و عموما این عمل با هدف کاهش یا از بین بردن میل جنسی و حفظ عفاف و شرف زن تا قبل از ازدواج انجام می شود این سوال مطرح می شود که آیا این زنان تا ابد محروم از نعمت لذت جنسی بمانند یا می توان از بعد روانی به آنها کمکی کرد؟

پیشینه تجربی تحقیقات نشان می دهد رویکردهای رواندرمانی در کنار درمان پزشکی می توانند اختلال یا کمبود میل جنسی را چه در زنان و چه در مردان بهبود بخشند. از بین رویکردهای رواندرمانی که اثر بخشی آنان موثر بوده، رویکرد شناختی- رفتاری و رویکرد طرحواره درمانی هستند که با توجه به اینکه درمان اختلالات جنسی نیازمند مداخله و درمان کوتاه مدت است مداخله طرحواره محور در این پژوهش انتخاب شد.

روش پژوهش مورد پژوهی یا کیس استادی است و مداخله بصورت تک موردی و در مدت زمان معین تحت نظارت، آموزش، درمان و آزمون خواهد بود و طی چند آزمون متوالی و در چند نوبت، نتایج بدست آمده با استفاده از تحلیل چشمی مورد تحلیل و تفسیر بالینی قرار می گیرد.

این روال در این پژوهش اعمال شد. طرحواره های غالب و بارز آزمودنی ها با استفاده از فرم کوتاه طرحواره درمانی یانگ، شناسایی و همزمان شاخص میل جنسی آنان نیز با استفاده از پرسشنامه شاخص میل جنسی هالبرت اندازه گیری شد. مداخله در ده جلسه ۹۰ دقیقه ای طبق پروتکل درمانی طرحواره درمانی فردی یانگ انجام پذیرفت و نتایج با استفاده از نمودار بدست آمده در طی چندین مرحله آزمون مورد تحلیل قرار گرفت که بدین مضمون بود.

آزمودنی پس از آشنایی با طرحواره های خود، ریشه های تحولی آن و انتخاب سبک های مقابله ای نادرستی که باعث تدوام طرحواره اش می شود آموزش لازم را فرا گرفته و با استفاده از تکنیک های درمانی مختلف شناختی، رفتاری و تجربی، الگوهای سالم هیجانی- شناختی را جایگزین الگوهای ناسالم هیجانی- شناختی خود آسیب رسان می کند.

همزمان با تاثیر پذیری این مداخله و کاهش نمره طرحواره های ناسازگار، شاخص میل جنسی وی نیز تغییر کرده و از خط برش به سمت بهبودی پیش می رود.

به زبان ساده تر، زمانیکه مراجع با باورهای بنیادین ناسالم و آسیب رسان که در دوران کودکی به دنبال حوادث و اتفاقات تجربه شده در آن دوران، مواجه می شود و سعی در بهبود آن می کند، می تواند نیازهای خود را شناخته، آن را پذیرفته و برای احقاق آن تلاش می کند.

جدول جمعیت شناسی آزمودنی ها به شرح زیر است:

جنسیت سن تحصیلات وضعیت تاهل مدت تاهلی تعداد فرزندان شغل
مراجع الف زن ۴۴ دیپلم متاهل ۱۵ ۳ خانه دار
مراجع ب زن ۳۸ دیپلم متاهل ۱۸ ۳ خانه دار
مراجع ج زن ۳۳ کارشناسی متاهل ۱۴ ۲ خانه دار

 

روند تغییرات نمره خام میل جنسی آزمودنی ها در نمودار زیر قابل مشاهده است.

 

 

جدول درصد بهبودی میل جنسی

مراجع الف مراجع ب مراجع ج
نمره خط پایه ۳۷ ۴۲ ۱۵
نمره نهایی ۷۲ ۶۶ ۳۹
درصد بهبودی ۹۴% ۵۷% ۱۶۰%

 

با توجه به نمودار و جدول فوق، مداخله درمانی طرحواره محور می تواند در روند مشکلات جنسی منجمله میل جنسی موثر باشد و می توان از آن در بهبود میل جنسی زنان ختنه شده استفاده کرد.

هر چند این مطالعه یک مطالعه مورد پژوهی است و نمی توان با اطمینان آن را به کل جامعه تعمیم داد.

به همین منظور به پژوهشگران علاقمند در حوزه ختنه و میل جنسی و رواندرمانی پیشنهاد می شود رویکردهای دیگر را هم مورد تحقیق و پژوهش قرار داده و عملکرد جنسی زنان ختنه شده را از ابعاد دیگر هم مورد مطالعه قرار دهند. پیشنهاد دیگر این است که طرحواره های ناسازگار زنان ختنه شده و زنان ختنه نشده را که در یک بافت اجتماعی واحد و مشترک زندگی کرده اند را با هم مقایسه کرده و بررسی کنند آیا زنان ختنه شده طرحواره های مشترکی دارند یا خیر؟

Abstract

The aim of this study was to investigate the effect of schema therapy on sexual desire improvement of FGM in Qeshm Island. The statistical population of this study includes all married and circumcised women in Qeshm Island. According to the subject and type of the study, the participants were selected by purposeful sampling. Samples were selected from participants in a life skills training course held in a neighborhood mosque. 

Among those who had pre-test schemas with high scores and lower sexual desire index, a few were selected and invited to study according to inclusion criteria. The intervention was administered individually for 10sessions of 90 minutes once a week, and the process lasted for two and a half months. The results showed that the scores of all three subjects and the ascending trend line showed the sex drive index from baseline to the last follow-up session. Changes in these charts suggest that schema therapy is effective in improving the sexual desire of circumcised women.

Keywords: Schema Therapy, Sexual Improvement, Female Genital Mutilation

 

فتوای هیئت فتوای اهل سنت و جنوب ایران به همراه گزارشی از جلسه توجیهی طلاب و دانش آموختگان مدرسه دینی شهرستان قشم

فتوای هیئت فتوای اهل سنت و جنوب ایران به همراه گزارشی از جلسه توجیهی طلاب و دانش آموختگان مدرسه دینی شهرستان قشم

سمیره حنایی

در حالیکه از شرم سرش را پائین انداخته بود و لبخند می زد تعریف می کرد: «می دانستم اگر همسرم متوجه شود حتما شاکی می شود. به اوچیزی نگفتم. راستش ته دلم راضی نبودم اما مادر شوهرم اصرار داشت که دخترمان را ختنه کنیم. دقیق یادم است، ۵ ساله بود، بزرگ بود. دور حوض حیاط خانه درحالی که با صدای بلند گریه میکرد می دوید. من دنبالش می کردم تا بگیرمش. مادر شوهرم معتقد بود که این کار سنت است؛ از گذشته بوده».

ناقص سازی جنسی زنان (Female Genital Mutilation) یا ختنه زنان در تقریبا ۳۰ کشور جهان (با توجه به آماری که به سازمان های بین المللی ارائه داده اند) انجام می پذیرد. پژوهش ها نشان داده است که دولت های بیش از ۱۰ کشور جهان با وجود انجام و رواج ختنه دختران تاکنون گزارش و آمار رسمی را اعلام نکرده اند. ایران از جمله  کشورهائیست که تاکنون دولت حاضر به اعلام این موضوع نشده و آماری به سازمان های بین المللی ارائه نداده است. برطبق آمار سالانه ای که سازمان بهداشت جهانی منتشر می کند، تاکنون ۱۵۰میلیون دختر در سراسر دنیا خته شده اند که تخمین زده می شود این آمار افزایش پیدا کند. ۱۷ بهمن ماه (۶ فوریه) بعنوان «روز جهانی توقف ناقص سازی جنسی زنان» از طرف سازمان بهداشت جهانی (WHO) انتخاب شده است. آگاهی رسانی درمورد این موضوع و تلاش جهت توقف ان از جمله کارهایی است که در این روز بصورت جهانی انجام می گیرد.

برخلاف آنچه تصور می شود ختنه زنان تنها مختص کشورهای آفریقایی نیست. ایران از جمله کشورهایی است که ختنه زنان یا به اصطلاح عامیانه «سنت کردن دختران» در آن انجام میشود. استانهای هرمزگان، مناطقی از کرمانشاه، کردستان و آذربایجان غربی از جمله مناطقی هستند که همچنان ختنه زنان از گذشته تاکنون در آن رواج دارد. این درحالیست که پژوهش ها و گزارش های میدانی حاکی ازآن است که امکان رواج این عمل در مناطق دیگر کشور نیز وجود دارد. شاید تصور شود ختنه زنان تنها در بین اهل سنت رواج دارد اما گزارش ها حاکی از آن است که در بین عده اندکی از پیروان تشیع نیز این عمل مشاهده شده است.

ختنه زنان در ایران توسط دایه های محلی که اکثرا قابله نیز بودند با روش ها، ابزار ساده و سنتی، غالبا غیربهداشتی و بدور از چشم مردان انجام می گیرد. پژوهش های کتابخانه ای و میدانی تاکنون نشان داده اند که استان هرمزگان از جمله استانهایی است که آمار بالای ختنه زنان را در بین استانهای ذکر شده دارد. از میان مناطق مختلفی از استان که عمل ختنه را انجام میدهند، شهرستان قشم بالاترین آمار ختنه زنان را دارد.

درمورد ختنه زنان کتاب های متعددی منتشر و تحقیقات و پژوهش های بسیاری انجام شده است؛ از جمله کتاب « تیغ و سنت ». رایحه مظفریان، نویسنده، جامعه شناس و پژوهشگر حوزه کودکان از سال ۸۷ که پایان نامه کارشناسی ارشد خود را در زمینه بررسی ختنه زنان در شهرستان قشم انتخاب کرد، تا به امروز با انتشار کتاب، گزارش و راه اندازی سایت و کمپین در زمینه ختنه زنان در ایران فعالیت می کند. کمپین «گام به گام تا توقف ناقص سازی جنسی زنان در ایران» اولین کمپینی است که تلاش در آگاهی سازی زنان و توقف این عمل در ایران داشته است. او در کتابش از مراجع معتبر اهل تشیع فتواهایی گرفته است و قوانین موجود را نیز بررسی کرده است اما آنچه که اهمیت دارد آن است که وی به تازگی توانسته است برای اولین بار در تاریخ ایران، نظر شیوخ اهل سنت را به موضوع ختنه زنان جلب کند و فتوایی در زمینه ختنه زنان را از هیات اهل فتوای اهل سنت چنوب ایران دریافت کند.

در متن فتوا چنین آمده است:

«این موضوع در پنجاه و سومین نشست هیات فتوا مورد بحث و بررسی قرار گرفت و پس از ارائه تحقیقات در مورد مستندات شرعی این عمل توسط کارگروه، اعضا هیات فتوا به اتفاق آراء به نتیجه رسیدند که: ختنه دختران هیچ مستند صحیح شرعی ندارد و تمام روایات وارده در این خصوص ضعیف و غیر قابل اعتماد می باشد».

اندکی بعد از صدور فتوا، طی جلسه ای که از طرف برخی از شیوخ، واعظین مساجد و فارغ التحصیلان مدارس دینی اهل سنت قشم در شهر قشم برگزار شد، تمامی ابعاد حقوقی، جامعه شناختی، روان شناسی و بهداشتی ختنه زنان در کنار خطرات و مضرات آن توسط متخصصین مورد بررسی قرار گرفت.

رایحه مظفریان که پیش ازین نیز در جزیره قشم و مناطقی از هرمزگان در خصوص ختنه زنان در کارگاه های آموزشی و همایش ها بعنوان متخصص حضور داشته است در باره این جلسه به صبح ساحل گفت:

« ناقص سازی جنسی زنان و دختران عملی است که طی آن اندام تناسلی دختر مورد آسیب قرار می گیرد. ناقص سازی جنسی زنان می تواند در زمان نوزادی یا طی دوران کودکی انجام شود که این عمل با نام ختنه دختران نیز شناخته می شود. ناقص سازی جنسی زنان عملی وابسته به فرهنگ است و هیچ ارتباطی با مذهب خاصی ندارد. ناقص سازی جنسی زنان با درصدهای مختلف همچنان در برخی از مناطق غرب و جنوب ایران رواج دارد. این عمل در ایران از نظر قانونی ممنوع اعلام نشده است، اما ماده ۶۶۴ قانون مجازات اسلامی به آسیب اندام تناسلی اشاره کرده است: “قطع و از بین بردن هریک از دو طرف اندام تناسلی زن، موجب نصف دیه کامل زن است و قطع و از بین بردن بخشی از آن، به همان نسبت دیه دارد. در این حکم فرقی بین باکره و غیر باکره و خردسال و بزرگسال، سالم یا معیوب نیست”. اما متاسفانه قانونی جهت توقف این عمل وجود ندارد و قوانین موجود هم ضمانت اجرا ندارند. قانونگزاری در این زمینه یکی از مطالبات جدی ماست. هدف ما از فعالیت ها و راه اندازی سایت و کمپین، از یک سو انتشار گزارشات وآمارهای موجود جهت توجه بیشتر مسئولین و فعالین حوزه زنان به این موضوع و از دیگر سو تلاش جهت ارتقا سطح آگاهی زنان در این زمینه است. در این جلسه نیز تلاش شد در کنار توضیحات و آموزشها، به سوالات زنانی که همه شان قربانی ختنه بودند و ممکن است در آینده به اشتباه دخترانشان را ختنه کنند، پاسخ داده شود تا بهتر بتوانند در این مورد تصمیم بگیرند. مسلما صدور این فتوا نقطه ی عطفی برای فعالیت های ماست. در استان هرمزگان آمار شیوع در مناطق مختلف بین ۶۰ تا ۸۰درصد می باشد. این درحالیست که در مناطق کردنشین ایران این امار رقمی بین ۳۰ تا ۵۰ درصد است».

ماریه اسماعیلی، کارشناس ارشد روانشناسی بالینی ویکی دیگر از کارشناسان شرکت کننده در این جلسه معتقد است که شاد بودن زن بعنوان عضو اصلی خانواده میتواند در داشتن یک جامعه سالم و شاد فاکتور مهمی باشد. اسماعیلی در جلسه هفته گذشته که در قشم برگزار شد ابعاد روانشناسی عمل ختنه زنان را مورد بررسی قرار داد. وی با بیان اینکه رابطه زناشویی سالم و رضایت مندی از آن از عوامل اصلی یک رابطه شاد و سالم است، عدم رضایت مندی در این خصوص را مسبب بسیاری از مشکلات خواند که بر اعضا خانواده تاثیر مستقیم وغیر مستقیم خواهد داشت.

وی در این خصوص به صبح ساحل گفت: «یکی از علت هایی که برروی عدم رضایت زن تاثیر مهمی دارد نداشتن رابطه جنسی کامل و سالم است، که این می تواند عوامل مختلفی داشته باشد، از جمله “ختنه”، که مستندات علمی قاطعانه ثابت کرده است که پیامدها و آسیب های ناشی از این فعل برروی میل جنسی زنان بسیار است. حال که زنان بسیاری ختنه شده اند این سوال مطرح میشود که چه  از نظر پزشکی و چه روانپزشکی راهی برای درمان وجود دارد یا خیر؟ تحقیقات تا به امروز ثایت کرده است که با استفاده از تکنیک های رواندرمانی می توان تاحدودی به این قربانیان کمک کرد. اکنون رسالت ما این است که به جامعه این آگاهی را بدهیم که درصورت داشتن هرگونه مشکل در این زمینه، برای حفظ گرمی کانون خانواده خود از روانشناس هایی که در زمینه سکس تراپی تخصص دارند مشاوره بگیرند».

در این جلسه خانم دکتر نرگس شریف زاده نیز به بحث درمورد عوارض پزشکی و روانی ختنه دختران پیش از بلوغ پرداختند. «عوارض پزشکی عمده ختنه دختران شامل درد و خونریزی بعد انجام این عمل، عفونت های محل زخم ،عفونت های ادراری، تنگی و مشکلات مجرای ادراری، درد و دیس پارونی، عدم رضایت در رابطه جنسی، افزایش شیوع عفونت های منتقله از طریق جنسی، مشکلات حین زایمان از جمله افزایش احتمال سزارین، زایمان های طولانی، درد و خونریزی های حین زایمان است. از عوارض روانی این عمل میتوان ختلالات اضطرابی، افسردگی، اختلال استرس بعد از سانحه، کاهش اعتماد بنفس، بی اعتمادی به جهان هستی، نا امیدی و ناکامی همیشگی برای زنان را نام برد. که خود محدود شدن همیشگی  روابط جنسی برای زنان به علت حجم ترومای وارد شده و کاهش کیفیت زندگی را نیز به همراه خواهد داشت. ختنه دختران مصداق بارز شکنجه کودکان است و به لحاظ روانی تجربه ای بسیار سخت برای کودک محسوب می شود».

با اینکه پژوهش ها و تلاش های صورت گرفته در زمینه ختنه زنان در این سالها به ویژه در استان هرمزگان (با وجود عدم توجه مناسب و انکار برخی از مسئولین از وجود شیوع بالای ختنه زنان) در جهت ارتقا سطح آگاهی و سلامت روحی و روانی زنان موثر بوده است، نباید به آن بسنده کرد و تا کاهش چشمگیر این موضوع تلاش ها باید ادامه پیدا کند. با توجه به اینکه ختنه زنان در بسیاری از مناطق به اشتباه به نام مذهب انجام میشود، فتوای حاضر می تواند گرد و خاک خرافات و اشتباه را بزداید و سند مناسبی جهت کاهش آمار ختنه زنان باشد. لذا این انتظار میرود که معاونت امور زنان و خانواده استانداری استان با همکاری مراکز دینی در انتشار هرچه بیشتر فتوا به مناطق مختلف استان از جمله مناطقی  که همچنان زنانشان قربانی عمل ختنه هستند و برگزاری کارگاه های آموزشی متععد با حضور متخصصین، فعال تر از گذشته عمل کند.

حتی فمینیست ها هم با ما همراهی نمی کنند

حتی فمینیست ها هم با ما همراهی نمی کنند

رایحه مظفریان در گفتگو با دیدبان عدالت مطرح کرد: مهمترین مانع بر سر راه ما، انکار وجود مشکلی به نام ختنه دختران است که هم از سوی جامعه و هم از سوی دولت صورت می گیرد. متاسفانه هیچ مسئولی در ایران نمی پذیرد که چنین معضلی در کشور وجود دارد.

به نام خدا

رایحه مظفریان دانشجوی مقطع دکترای جامعه شناسی، حدود ۱۰ سال است که  بر موضوع ناقص سازی جنسی زنان متمرکز شده است و تا امروز فعالیت های متعددی را برای برطرف کردن این معضل از جامعه زنان ایرانی انجام داده است. موسسه بین المللی دیدبان عدالت طی گفتگویی با ایشان به بررسی معضل ناقص سازی جنسی زنان می پردازد:

  • چه شد که موضوع ناقص سازی جنسی زنان توجه شما را به خود جلب کرد و بر آن تمرکز کردید؟
  • مظفریان: با خواندن کتاب (گل صحرا) نوشته واریس دیری که مادرم به من هدیه داده بود با موضوع ختنه دختران آشنا شدم. در ابتدا این سوال برایم مطرح شد که آیا این موضوع در ایران هم جریان دارد یا نه! با انجام اندکی جستجو در اینترنت متوجه کمبود منابع در این زمینه شدم. خیلی اتفاقی یا به عبارتی دلی یک شب با یک ساک کوچک راهی جزیره قشم شدم و تحقیقاتی میدانی در این زمینه را شروع کردم. بر اساس تحقیقاتی که در آنجا انجام دادم به صورت قطعی تصمیم گرفتم که ناقص سازی جنسی زنان با تمرکز بر منطقه قشم به عنوان موضوع پایان نامه دوره ارشدم باشد. پس از این که پایان نامه به اتمام رسید، آن را به صورت کتابی با عنوان (تیغ و سنت) منتشر کردم و در کنفرانس ها و همایش های مختلف داخلی و خارجی به ارائه سخنرانی پیرامون این موضوع پرداختم. اما لازم بود این اطلاعات در اختیار عموم قرار بگیرد. به خاطر همین سایت www.stopfgmiran.com   را راه اندازی کردم و اطلاعات لازم درباره این موضوع را در این سایت منتشر کردم. تولید فیلم مستند و فیلم های کوتاه درباره این موضوع هم از دیگر فعالیت های پیرامونی این کمپین بوده است.
  • تعریف (ناقص سازی جنسی زنان) چیست؟
  • مظفریان: هرگونه آسیب رسانی به اندام تناسلی زنان ناقص سازی جنسی زنان تلقی می شود. این موضوع در حقیقت  فعالیت جنسی زن را مختل کرده و رابطه جنسی را با مشکل رو به رو می کند. بر اساس میزان ناقص سازی، این موضوع تقسیم بندی می شود؛ نو ع اول آن آسیب زدن به کلیتوریس به هر میزان و به هر شکل است که شایع ترین نوع آن در ایران است.

عبارت ناقص سازی جنسی زنان در حقیقت جایگزین عبارت ختنه دختران شده است. البته عبارت های دیگری مثل مثله کردن آلت تناسلی زنان هم به کار برده می شود. هر یک از این اصطلاحات جایگاه  خاصی دارد. ناقص سازی جنسی زنان به عنوان یک اصطلاح عام استفاده می شود. ختنه دختران نیز بیشتر در محافل و منابع مذهبی مورد استفاده قرار می گیرد. مثله کردن اندام جنسی زنان هم میتواند در کنار سایر اصطلاحات ذکر شده این عمل را ذیل عنوان معلولیت مطرح کند. منظور از معلولیت نیز عدم توانایی بر انجام کاری است که سابقا این توانایی وجود داشته است ولی بعد از وقوع معلولیت چه به صورت حادثه و چه مادرزادی دیگر فرد قادر به انجام عملی مانند سایر افراد سالم نیست. در ناقص سازی جنسی زنان هم توانایی برقراری رابطه جنسی از زنان گرفته می شود.

  • این موضوع چگونه در میان جوامع شیوع پیدا کرد؟
  • مظفریان: در ابتدا ختنه دختران نوعی علامت گذاری قومی – قبیله ای بود، مانند قبیله هایی که به عنوان نشانه گردن هایشان را کشیده می کنند. اما در طول زمان و تجربه به این نتیجه رسیدند که اندام جنسی زن می تواند وسیله ای برای کنترل و مدیریت رابطه جنسی زنان و دختران باشد. لذا به شکل های مختلف مثل کمربند، ناقص کردن، برداشتن و دوختن اقدام به کنترل و مدیریت رابطه جنسی زنان کردند. اما در جامعه بشری این نکته ملاک است که آنچه به صورت طبیعی به بشر داده شده است باید به صورت طبیعی حفظ شود.
  • پراکندگی جغرافیایی ناقص سازی جنسی زنان در دنیا به چه صورت است؟
  • مظفریان: در جریان انتقال سنت ها و تبادلات فرهنگی میان اقوام، پای این موضوع نیز تقریبا به همه جای دنیا باز شده است. گرچه برخی از دولت ها از اعلام موجودیت این مسئله در کشورشان خودداری می کنند.
  • میزان اهمیت این موضوع در جهان چقدر است؟
  • مظفریان: این موضوع در جهان بسیار داری اهمیت است و کشورهای آمریکای شمالی و اروپا به شدت برای حل این موضوع ایستادگی کرده و قوانین متعددی را به تصویب رسانده اند. هر ساله نیز کشورهایی به این قوانین می پیوندند. این اتفاق بیشتر در خانواده های آفریقایی رخ می دهد لذا دختران کوچک این خانواده ها که ساکن اروپا و آمریکا هستند ، قبل و بعد از سفر به کشورهای آفریقایی معاینه می شوند تا در این سفر مورد آسیب قرار نگیرند. همچنین در اروپا پزشکانی که اقدام به ناقص سازی جنسی زنان و دختران کنند و مادرانی که دخترانشان را برای این عمل همراهی می کنند مجازات می شوند.
  • این موضوع در ایران چه جایگاهی دارد؟ آیا اصلا جزو اولویت ها هست یا نه؟
  • مظفریان:  مهمترین مانع بر سر راه ما، در حقیقت انکار وجود مشکلی به نام ختنه دختران است که هم از سوی جامعه و هم از سوی دولت صورت می گیرد.  متاسفانه هیچ مسئولی در ایران نمی پذیرد که چنین معضلی در کشور وجود دارد، چه برسد به آن که قانون گذار قوانین حمایتی و پیشگیرانه هم وضع کند. مسئولین پیوسته تکیه بر این عبارت ها دارند که: مگر آمار ها چقدر است؟! مگر در مقابل جمعیت انبوه زنان و دختران در ایران، چند درصد گرفتار این مسئله هستند که این موضوع را به رسانه ها بکشانیم و برای آن وقت بگذاریم و قانون وضع کنیم؟!

لذا تلاش  ما در مرحله اول تمرکز بر ایجاد پذیرش وجود این مشکل، و در مرحله بعد آگاه سازی و ارائه راهکارهای پیشگیری و درمان است.

  • کدام یک از سازمان های داخلی در قبال این موضوع مسئولت دارند؟ آیا اقدامات لازم از سوی این سازمان ها انجام می گیرد؟
  • مظفریان: در ابتدا مجلس باید به این موضوع ورود کند و قوانینی را جهت پیشگیری و مجازات عاملان وضع کند. اما متاسفانه مجلس اصلا به این موضوع توجهی نمی کند. پس از مجلس سازمان هایی مانند مرجع ملی حقوق کودکان، معاونت حقوق زنان در دولت، وزارت بهداشت و سازمان علوم پزشکی باید در این موضع مداخله کنند.
  • آیا موضوع ناقص سازی جنسی زنان در میان گروه های اجتماعی و فعالان مدنی جایگاه شایسته خود را به دست آورده است؟
  • مظفریان: ما تنها تعداد معدودی هستیم که این موضوع را به صورت جدی پیگیری می کنیم. متاسفانه رسانه ها با ما همکاری نمی کنند و این موضوع را تحت پوشش قرار نمی دهند. عده ای از فمینیست ها و جامعه شناسان هم هستند که سالی یک بار در روز جهانی مقابله با ناقص سازی جنسی زنان، با اندکی جستجوی اینترنتی به ایراد سخنرانی می پردازند. اما هیچ گروهی به جدیت ما پیگیر این قضیه نیست. حتی فمینیست ها بر ما خرده می گیرند که این موضوع مشکل زن ایرانی نیست لذا صرف وقت و انرژی برای این موضوع، ضرورتی ندارد. در حقیقت از آن جا که این مسئله در سطح رسانه ها مطرح نیست، پرداختن به آن نفعی برای فمینیست ها ندارد و آن ها از این طریق نمی توانند خود را بیش از پیش مطرح کنند. البته ما هم هدف خودمان را داریم و راهمان را ادامه می دهیم. ما حتی اگر بتوانیم یک نفر را هم آگاه کنیم برایمان برد محسوب می شود.
  • در پایان اگر مطلبی هست، بفرمایید
  • مظفریان: امیدوارم با تلاشی که می کنیم جامعه و پیش از آن مسئولان و مدیران جامعه، ابتدا ناقص سازی جنسی زنان را به عنوان یک معضل موجود در ایران بپذیرند و در گام دوم،  در جهت رفع این نقیصه اقدام قانونی و اجرایی لازم را در برنامه های خود قرار دهند. افراد جامعه هم تلاش کنند تا سطح آگاهی نسبت به این موضوع را در میان اقشار مختلف جامعه به خصوص بخش های مبتلا، افزایش دهند.

منبع: موسسه بین المللی دیدبان عدالت

ضرورت اصلاح قوانین برای دفاع از حقوق زنان و دختران آسیب دیده از ختنه

ضرورت اصلاح قوانین برای دفاع از حقوق زنان و دختران آسیب دیده از ختنه

میثم حسنی

دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق جزا دانشگاه گیلان

از نظر مطالعات جرم شناختی، عوامل فردی و اجتماعیِ موثر بر پیدایش و گسترش ختنه دختران و زنان در ایران که امروزه نوعی خشونت محسوب می شود، قابل بررسی است. برای نمونه مطالعه این که آیا این عمل یک امر مذهبی است و توسط دین توصیه شده است و افراد بخاطر اعتقادات آن را انجام می دهند یا اینکه یک امر فرهنگی است و ریشه در باور و ارزش های مردم آن مناطقی که این عمل را انجام می دهند، دارد. براساس تحقیقات سازمان بهداشت جهانی از دلایل موجه جلوه دادن ختنه دختران در دنیا، مفید بودن آن از نظر بهداشتی، کمک به سلامتی، پیدا کردن روح پاک، زیبایی بدن دختر، کنترل تمایلات جسمانی او تا قبل از ازدواج، نگهداری باکرگی دختران جوان تا زمان ازدواج، تامین لذت جنسی بیشتر برای مردان و نگه داشتن رسم و رسوم نسل های گذشته عنوان شده است (حسنیان، ۶:۱۳۹۱). تجارب دو سه دهه گذشته در دنیا نشان داده است که هیچ راه حل ساده و سریعی برای پایان دادن به این عمل خشونت بار وجود ندارد، بلکه امید است بتوان نحوه نگرش مردم و جامعه را تغییر داد. پایان دادن به ختنه زنان نیازمند بنیاد قوی، برخورداری از توان مالی و اجرایی لازم برای پیگیری، نظارت و انجام برنامه های بنیادین و نفوذ در میان مردم به منظور جایگزین نمودن ارزش های واقعی به جای رسوم کهن و بی ارزش و مضر است (فرج خدا، ۶۵:۱۳۹۰). بنابراین، در قالب مطالعات جرم شناختی، بررسی راه های مهار پدیدۀ ختنه دختران و زنان از رهگذر پیشگیری اجتماعی که باید بر حساس سازی و آگاه سازی جامعه به ویژه از طریق آموزش تمرکز یابد و نیز پیشگیری وضعی که باید از یک سو با نظارت بر جامعه درگیر  پدیده ناقص سازی جنسی و از سوی دیگر تدوین قوانین حمایتی جهت ارتقا حقوق دختران و زنان همراه باشد، ضروری است.

علاوه بر جنبه های جرم شناختیِ پدیدۀ ختنه دختران و زنان، ابعاد حقوقی آن نیز قابل بررسی هستند. مطابق برخی کنوانسیون ها و اسناد حقوق بشری دولتها موظف هستند تا کلیه اقدامات لازم جهت حمایت از دختران و زنان را در برابر این گونه اعمال غیرانسانی به عمل آورند، این گونه اقدامات تنها  به تدابیر قانونی مبتنی بر وضع مجازات های مناسب برای مرتکبین این اعمال و یا تقویت و اصلاح قوانین موجود در این رابطه محدود نمی شوند، بلکه اقدامات لازم نیز جهت جبران خسارت دختران و زنان قربانی به صورت مالی و غیرمالی باید به عمل آید (حسنیان، ۲:۱۳۹۱). در راستای مفاد اسناد بین المللی بسیاری از کشورها ختنه زنان را از طریق جرم انگاری، عملی غیرقانونی اعلام کرده اند، از جمله چهارده کشور آفریقایی که فرهنگ ختنه زنان را داشتند عبارتاند از: بنین، بورگینافاسو، جمهوری افریقای مرکزی، ساحل عاج، جیبوتی، اتیوپی، غنا، گینه، کنیا، نیجر، سنگال، تانزانیا و توگو که قانون منع عمل ختنه زنان به تصویب رساندند (حسنیان،۱۳۹۱:۱۴۵). همچنین قوانین حمایتی برای بزه دیدگان و زیان دیدگان در راستای جبران خسارت مادی و سایر خسارتها را در نظر گرفته اند. در قوانین کیفری ایران ختنه دختران و زنان به عنوان یک رفتار خاص  جرم انگاری نشده است، اما حکم آن از قوانین کلی قابل استنباط است. ماده ۶۶۴ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ در کتاب دیات که مربوط است به ايراد جنايت غيرعمدي بر نفس، اعضاء و منافع بیان می کند که قطع و از بین بردن هر یک از دو طرف اندام تناسلی زن موجب نصف دیه کامل زن است و قطع و از بین بردن بخشی از آن به همان نسبت دیه دارد. در این ماده هیچ تفاوتی ما بین باکره و غیرباکره بزرگسال و خردسال سالم و معیوب نیست. همچنین در ماده ۷۰۶  ق.م.ا مقرر شده است که از بین بردن قدرت انزال یا تولید مثل مرد یا بارداری زن یا از بین رفتن لذت مقاربت زن یا مرد موجب ارش است و وفق ماده  ۷۰۷ ق.م.ا، از بین بردن کامل قدرت مقاربت موجب دیه کامل است.

در خصوص حمایت از قربانیان و زیان دیدگان این پدیده خشونت بار، هر چند بر اساس منشور حقوق و مسئولیتهای زنان در نظام جمهوری اسلامی ایران، آیین نامه مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک در جمهوری اسلامی ایران، موادی از قانون مجازات اسلامی، قانون آیین دادرسی کیفری، قانون مسئولیت مدنی در این راستا قابل بحث هستند، اما همچنان خلاهای فراوانی در این زمینه به چشم می خورد که برابر اصول ۱۹، ۲۰، ۲۱ قانون اساسی که به حقوق مساوی مردم‏ ایران‏ اشاره دارد و همه افراد ملت اعم از زن و مرد را در حمایت قانون یکسان قرار داده و از همه حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با رعایت موازین اسلامی برخوردار و دولت را موظف نموده تا حقوق زنان را در تمام جهات با رعایت موازین اسلامی تضمین نماید، و وفق اصول ۲۲ و ۴۰ این قانون که حیثیت‏ و جان‏ افراد را از تعرض‏ و هر گونه خسارت و ضرر مصون‏ می داند؛ باید اقداماتی صورت گیرد. علت شناسی دقیق این پدیده و اتخاذ تدابیر پیشگیرانه بر اساس آن و در کنار آن تصویب قانون جامع که هم شامل حمایت های کیفری و غیرکیفری باشد از آن جهت که راه هر گونه سو استفاده و یا اعمال سلیقه را مسدود می نماید، در این زمینه ضروری و یکی از مهم ترین اقدامات است (عباچی،۱۷۱:۱۳۸۰).  بنابراین، اولین اقدام در این راستا، اصلاح و تصویب هر چه زودتر قوانین حمایتی از جمله لایحه تامین امنیت زنان در برابر خشونت، لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان و لایحه حمایت از بزه دیدگان در راستای در نظر گرفتن منافع عالی دختران و زنانی که در معرض بزه دیدگی یا ورود آسیب به سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و اخلاقی هستند، می باشد.

خلاصه برخی از مقالات و پایان نامه هایی که در ایران در حوزه حقوقی و ختنه دختران انجام شده است:

۱-سهیلا استیری (۱۳۹۶) در پایان نامه کارشناسی ارشد تحت عنوان بررسی فقهی- اجتماعی احکام پس از تولد نوزاد دختر (مطالعه موردی ختنه دختران) خود می نویسد: از میان ادله اربعه دلیلی که ناظر بر وجوب و یا تاکید در انجام این عمل باشد وجود ندارد و یا از نظر سند و دلالت دچار خدشه است و تنها در دین توصیه‌ای در این زمینه از باب مکرمت شده است. مهم آن است که ختنه دختران با ناقص سازی جنسی آنان تفاوت داشته و نمی‌توان دینی را که مطابق فطرت بشر است و به عنوان کامل‌ترین و جامع‌ترین ادیان معرفی شده متهم به جواز خشونت و صدمه به بعد جسمانی و تناسلی زن دانست. ختنه در واقع عملی است که در اصطلاح پزشکی با عنوان هودکتومی از آن یاد می‌شود.

۲- فهیمه حسنیان (۱۳۹۱) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ممنوعیت ختنه زنان در اسناد بین‌المللی با تاکید بر روند کشورهای درگیر می نویسد: بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی نزدیک ۱۴۰ میلیون زن و دختر در سرتاسر جهان با نتایج حاصل از ختنه زندگی می کنند، این عمل به طور غالب بر روی دختران بین سنین نوزادی تا پانزده سال صورت می گیرد. تخمین ها نشان میدهد که در آفریقا ۹۲ میلیون دختر بالای ۱۰ سال تحت این عمل قرار گرفته اند. میزان گستردگی عمل قطع عضو جنسی زنان در سطح برخی کشورها باعث شد این عمل، در تعدادی از اسناد بین المللی مورد توجه قرار گرفته و به عنوان نوعی خشونت علیه زنان وکودکان شناخته شود. این اسناد از دولتها می خواهد تا کلیه اقدامات لازم در جهت حمایت از زنان را در برابر این گونه اعمال غیرانسانی به عمل آورند، این گونه اقدامات جنبه انحصاری نداشته و صرفا به تدابیر قانونی محدود نمی شود بلکه از دولتها می خواهند که علاوه بر وضع مجازات های مناسب برای مرتکبین این اعمال و یا تقویت و اصلاح قوانین موجود در این رابطه، اقدامات لازم را نیز جهت جبران خسارت زنان قربانی به صورت مالی و غیرمالی به عمل آورند.

۳- ندا مقدمی (۱۳۹۲) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ختنه زنان در ایران و ضرورت حمایت کیفری در قبال آن می نویسد حقوق بشر و آزادیهای اساسی جزئی از حقوق مسلم انسانها اعم از مردان و زنان است. زنان به عنوان نیمی از جمعیت بشری صاحبان اصلی حقوقی هستند که تحت عنوان حقوق بشر زنان از آن نام برده می شود با این حال این حقوق در بسیاری از موارد مورد تضییع و تعدی قرار می گیرند. خشونت زنان به عنوان یکی از موارد جدی نقض حقوق بشر در مقیاس جهانی است و زنان به عنوان قربانیان اصلی خشونت انواع گوناگون آن را در سراسر زندگی خود تحربه می کنند. ختنه زنان رسمی است فرهنگی که در نتیجه انجام برخی از انواع آن، صدمات جبران ناپذیری بر تمامیت جسمانی زنان وارد می آید که ناقص حقوق انسانی آنان می باشد و از این حیث یکی از اشکال خشونت علیه زنان است. ایران یکی از کشورهای هست که این رسم در بخش های از آن رواج دارد و از آنجا که رسالت مهم حقوق کیفری پاسداری از ارزش های والای جامعه است انتظار می رود در حقوق کیفری ایران به جهت کاهش شیوع این عمل و احقاق حقوق بزه دیدگان آن حمایت کیفری صورت پذیرد.

۴- ریبوار یوسفپناه (۱۳۹۳) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان بررسی حکم ختنه در فقه مذاهب اربعه اهل سنت می نویسد ختنه در تاریخ بشری سابقهای زیاد دارد و مورد تایید ادیان آسمانی و توحیدی و برخی از آیین هاست این کار در مورد مرد وزن غالبا در دوران کودکی و روزهای آغازین بعد از تولد انجام می گیرد. ختنه در مرد با قطع کردن و بریدن پوست پوشاننده ی حشفه (سر آلت تناسلی) و در زن با قطع کردن پایین قسمت قسمت پوستی که بالای مهبل (قسمت انتهایی بنظر)واقع شده و شبیه تاج خروس است، انجام می گیرد. غالب فقها ختنه کردن را به عنوان امری مشروع پذیرفته اند. لکن در مورد نوع حکم تکلیفی آن با هم اختلافی دارند. برخی آن را برای مردان و زنان واجب و برخی آن را برای مردان و زنان سنت موکده و عده ای هم آن را برای زن مکرمه دانسته اند.

باید متذکر شد که پایان نامه یوسف پناه در مقایسه با سایر پایان نامه های انجام شده عمل ختنه دختران را عمری ضروری می داند و از انجام این عمل همچون ختنه در مردان دفاع می کند.

۵- معصومه سیمبر  و دیگران (۱۳۹۵) در مقاله خود با عنوان پیامد ختنه در زنان مروری بر مطالعات موجود می نویسند طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی ختنه زنان شامل برداشت یا صدمه به بخش یا تمام قسمت های دستگاه تناسلی خارجی زنان بدون دلیل پزشگی است. براساس گزارش سازمان بهداشت جهانی ۱۰۰ تا۱۴۰میلیون زن و دختر در دنیا ختنه شده اند که در مطالعات مختلف عوارض و پیامدهای متعددی برای این عمل ذکر شده است.

۶- علی غلامی، ندا مقدمی (۱۳۹۷) در مقاله خود با عنوان جرائم محتمل در ختنه دختران و ضرورت جرم انگاری آن می نویسند ختنه دختران در برخی از انواع آن، صدمات جبران ناپذیری بر تمامیت جسمانی زنان وارد میسازد و این در حالی است که برخی منابع فقهی اعم از فقه اهل سنت و فقه امامیه بیانگر رویکرد مثبت فقه به ختنه دختران بوده و گاهی حکم به استحباب این عمل شده است سوالی که در اینحا مطرح میگردد نگاه فقهای شیعه به این موضوع و‌ حکم آن است. نگارندگان با روش تحلیل محتوایی متون روایی و فقهی و بررسی انواع ختنه دختران و تطبیق آنها با مفاد و مضمون این نصوص قائل اند که حکم جواز اسلام در رابطه با ختنه دختران تنها به خفیف ترین درجه ختنه تعلق می گیرد و سایر انواع آن که متضمن ایراد آسیبها و صدمات است از این خارج است. بر همین اساس ضروری است جهت کاهش شیوع این و احقاق حقوق بزه دیدگان آن، حمایت کیفری موثری از جمله جرم انگاری در قبال مصادیقی از ختنه دختران که از حگم جواز اسلام خارج بوده منجر به صدمات جدی به تمامیت جسمانی و روانی آنان می گردد صورت می پذیرد.

۷- محبوبه حاجی فقها و دیگران (۱۳۹۵) در مقاله خود با عنوان ختنه دختران الزام دینی یا اجبار فرهنگی می نویسند آداب و رسوم احتماعی ممکن است از دین منشا گرفته و یا ریشه غیرمذهبی داشته باشند. یکی از رفتارهای اجتماعی که از گذشته های دور در میان برخی اقوام رواج داشته، ختنه دختران است برخی افراد واجب دینی آن را بیان می کنند. برای پی بردن به صحت این ادعا باید دستورات ادیان آسمانی آشنا شد مطالعه حاظر با هدف بررسی دیدگاه ادیان آسمانی اسلام، مسیحیت و یهودیت درباره ختنه دختران انحام شد.

۸- تهمینه فرج خدا و دیگران (۱۳۹۰) مقاله ای با عنوان بررسی پیامدهای اخلاقی ابعاد حقوقی و راه کارهای ریشه کنی ختنه زنان می نویسند. آمار دقیقی از میزان شیوع ختنه در بین زنان ایرانی وجود ندارد. اما طبق تحقیقی در شهرستان میناب این عمل از شیوع ۷۰درصد برخوردار است. ختنه زنان به علل مختلف فرهنگی، اجتماعی و مذهبی انجام می شود. این کار ریشه در تبعیض های شدید جنسیتی علیه زنان دارد. ختنه به عنوان عاملی برای حفظ باکرگی، زیبایی و پاکیزگی زن در نظر گرفته می شود. ختنه زنان دارای عوارض فراوانی است. عوارض کوتاه مدت نظیر درد، عفونت، مشکلات اداری، سپتی سمی و پیامدهای بلند مدت مانند درد مزمن، عفونت لگنی، دیس پارونی و افزایش شیوع ناباروری است. ختنه زنان در روند زایمان اختلال ایجاد می کند و میزان مرگ مادر و نوزاد را افزایش می دهد.ختنه زنان مصداق خشونت علیه زنان و کودکان و نقض حقوق بشر است. همان طور که ذکر شد زنان و دختران در برخی از مناطق ایران ختنه می شوند. برای توقف ختنه زنان درکشورمان می توانیم از رسانه ها، مدارس و گروه های مذهبی جهت افزایش آگاهی مردم استفاده کنیم و قوانین علیه این عمل وضع کنیم. باید در نظر داشته باشیم که راه درازی پیش روی کسانی است که سعی در پایان بخشیدن به این عمل دارند‌.

۹- مسعود بسامی و دیگران (۱۳۸۹) مقاله ای با عنوان ختنه زنان از دیدگاه فقه حقوق و پزشگی می نویسند سازمان بهداشت حهانی برآورد کرده است که سالانه حدود سه میلیون زن و دختر در معرض بریدن آلت تناسلی قرار دارند. بریدن آلت تناسلی زنان درجات مختلفی دارد که از خفیف ترین و جزییترین نوع آن یعنی بریدن لبهای بزرگ و کوچک متفاوت می باشد. پزشکان و متخصصان تمام درجات بریدن آلت تناسلی زنان را برای سلامتی آنان مضر دانستهو هیچ گونه فایدهای را بر آن مترتب نمی دانند. از سوی دیگر به نظر برخی فقهای اسلام خصوصا متقدمین برش جزیی کلیتوریس که  به ختنه زنان مشهور است، منعی نداشته به گونه ای که حتی قائل به مستحب بودن آن شده اند. لذا بین فقها و پزشگان و نویسندگان تمام انواع بریدن آلت تناسلی زنان را عنوان ختنه زنان تعریف کرده اند، اما در فقه و حقوق اسلامی هیچ گاه بریدن آلت تناسلی زنان با ختنه زنان یکسان نبوده و دو موضوع متفاوت می باشند. به گونه ای که در اسلام بریدن آلت تناسلی زنان ممنوع بوده و مستوجب مجازات است. لکن ختنه در دیدگاه برخی فقها که با این موضوع موافق هستند منعی ندارد.

۱۰- مصطفی ذوالفقار طلب ، محمد جمالی (۱۳۹۳) مقاله ای با عنوان ختنه زنان از دیدگاه مذاهب فقهی می نویسند ختنه زنان از جمله رسوم کهن پیش از اسلام است که دین اسلام با رعایت مسایل عرفی و بکارگیری شیوه تدریجی به تعدیل آن پرداخته است. فقها در بین انواع ختنه فقط برداشتن غفله (پوست روی ملیتوریس) صرف نظر از نوع حکم آن به لحاظ وجوب، استحباب و مکرمت را جایز دانسته اند که از آن تعبیر به ختنه شرعی (سنت) کرده ولی انواع دیگر ختنه ها تعبیر به ختنه غیرشرعی (فرعونی) کرده اند. از سوی سازمانهای حقوق بشر و سازمانهای هم سو با آن به وضع قوانین سخت گیرانه ای بر ضد انواع ختنه پرداختهاند که در این میان بعضی از فقهای معاصر اهل سنت امامیه با این دیدگاه متفق القول اند. وجود گزارشات ضد و نقیض پزشگی درباره آثار مثبت و منفی ختنه زنان و ممنوعیت همه انواع ختنه از سوی طرفداران دیدگاه متفق القول اند. وحود گزارشات ضد و نقیض درباره آثار مثبت و منفی ختنه زنان و ممنوعیت همه انواع ختنه از سوی طرفداران دیدگاه مخالف این عمل و نیز عدم توجه به مقاصد شریعت در بیان احکام شرعی ختنه زنان پژوهش در این مقاله را ضروری می گرداند، بدین منظور در این مقاله پس از پرداختن به ماهیت ختنه زنان، دیدگاه مذاهب فقهی را درباره این موضوع بیان می کنیم.

منابع

۱- استیری، سهیلا،  بررسی فقهی- اجتماعی احکام پس از تولد نوزاد دختر، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه الزهرا ۱۳۹۶

۲-امیدی محمدرضا،کنوانسیون حقوق کودک و حق شرط ایران،تهران چاپ اول ۱۳۸۵

۳-بسامی مسعود،ختنه زنان از دیدگاه فقه،حقوق و پزشگی،مجله فقه پزشگی،شماره ۵و۶زمستان۱۳۸۹وبهار ۱۳۹۰

۴-بیگی جمال،بزه دیدگی اطفال در حقوق ایران نشر میزان چاپ اول تهران تابستان ۱۳۸۴

۵-حاجی فقها محبوبه،ختنه دختران:الزام دینی یا اجبار فرهنگی،مجله زنان،مامایی و نازایی دوره نوزدهم شماره۲۵مهرماه ۱۳۹۵

۶-حسنیان فهیمه،ممنوعیت ختنه زنان در اسناد بین المللی با تاکید بر روند کشورهای درگیر پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آراد اسلامی واحد تهران مرکز ۱۳۹۱

۷-ذوالفقار طلب مصطفی و جمالی محمد،ختنه از دیدگاه مذاهب فقهی شماره ۱۸و۱۹بهار و تابستان ۱۳۹۳

۸-سیمبر معصومه،پیامدهای ختنه در زنان:مروری بر مطالعه موجود مجله زیست پزشگی جرجانی دوره۲شماره ۱۳۹۳،۱

۹-عباچی مریم،حقوق کیفری اطفال در اسناد سازمان ملل انتشارات مجد تهران چاپ دوم ۱۳۸۸

۱۰-عباچی مریم،مجموعه مقالات حقوق کودک، انتشارات مجد کرسی حقوق بشر سال ۱۳۹۵

۱۱-عباچی مریم،رهنمودهای حقوق کیفری د رقبال کودکان بزه دیده،مجله حقوقی دادگستری شماره۵۳_۵۵ پاییز و زمستان ۱۳۸۴

۱۲-عظیم زاده شادی و هدایت هدیه،جبران خسارت ناشی از جرم کودک تا نحوه ترمیم خسارت:با نگاهی تطبیقی به قوانین آمریکایی و اسناد بین المللی فصل نامه پژوهش حقوق کیفری سال پنجم شماره ۱۷زمستان ۱۳۹۵

۱۳-علیزاده عبدالرضا،مبانی رویکرد اجتماعی به حقوق؛جستاری نظریه های جامعه شناسی حقوقی و بنیاد های حقوقی ایران،انتشارات سمت چاپ اول تهران زمستان ۱۳۸۷

۱۴-غلامی علی و مقدمی ندا،جرائم محتمل در ختنه دختران و ضرورت جرم انگاری آن، مجله حقوق پزشگی شماره ۴۵تابستان ۱۳۹۶

۱۵-فرج الهی رضا،جرم شناسی و مسولیت کیفری،بنیاد حقوقی میزان چاپ اول تابستان ۱۳۸۹

۱۶-فرج خدا تهمینه،بررسی پیامدهای اخلاقی، ابعاد حقوقی و راهکارهای ریشه کنی ختنه زنان ، مجله اخلاق پزشگی شماره۱۸زمستان ۱۳۹۰

۱۷-کریمی فاطمه،تراژدی تن (خشونت علیه زنان) انتشارات روشنگران و مطالعات زنان چاپ اول تهران ۱۳۸۹

۱۸-محمدی اصل عباس،جنسیت و خشونت ،نشر گل آذین چاپ اول تهران ۱۳۸۰

۱۹-مقدمی ندا،ختنه زنان در ایران و ضرورت حمایت های کیفری در قبال آن ،پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شهید باهنر کرمان ۱۳۹۲

۲۰-یوسف پناه  ریبوار، بررسی حکم  ختنه در فقه مذاهب اربعه اهل سنت، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه کردستان ۱۳۹۱

نقش ماماهای تحصیل کرده برای کاهش ناقص سازی جنسی زنان

نقش ماماهای تحصیل کرده برای کاهش ناقص سازی جنسی زنان

نقش ماماهای تحصیل کرده برای کاهش ناقص سازی جنسی زنان

رایحه مظفریان

۶ فوریه (۱۷ بهمن) روز جهانی توقف ناقص سازی جنسی زنان در جهان است. سازمان ملل تخمین زده است که بالغ بر ۲۰۰ میلیون زن و دختر در حال حاضر ختنه شده اند که بخش یا تمامی از اندام تناسلی آن ها بریده شده یا آسیب دیده است. هم چنان هرساله بیش از ۳ میلیون دختر در سنین نوزادی تا ۱۵ سال وجود دارند که در خطر ختنه شدن قرار دارند. در حالی که ناقص سازی جنسی زنان عمدتاً در ۳۰ کشور آفریقایی، خاورمیانه ای و آسیایی رخ می دهد، به دلیل حجم مهاجرین به سمت سایر کشورها تبدیل به یک موضوع جهانی شده است.

از دیدگاه سازمان بهداشت جهانی، ناقص سازی جنسی زنان عملی است که به دلایل غیر پزشکی و با عوارض طولانی مدت فیزیکی، روانی انجام می شود. سخنگوی سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده است که اگر ناقص سازی جنسی زنان با همین روند ادامه پیدا کند، تا سال ۲۰۳۰ حدود ۶۸ میلیون دختر دیگر هم قربانی ختنه خواهند شد.

همان طور که اشاره شد ناقص سازی جنسی زنان در بخش هایی از خاورمیانه هم چنان انجام می شود. در میان کشورهای خاورمیانه نیز ایران می تواند در دسته کشورهایی باشد که در مناطقی از جنوب و غرب آن ناقص سازی جنسی زنان انجام می گیرد. این عمل به صورت سنتی با تیغ ریش تراشی مردانه و توسط زنان محلی انجام می گیرد. میزان برش و آسیب به بافت های اندام تناسلی به آموزش دایه های محلی بستگی دارد؛ این که آن ها این عمل را از چه کسی یاد گرفته باشند و پیشینیان آن ها نیز آن را چگونه انجام می داده اند. بنابراین نوع انجام عمل از روستایی به روستایی دیگر می تواند کاملاً متفاوت باشد. از طرفی قشر دیگری که لازم است آموزش های لازم در زمینه عوارض ناقص سازی جنسی زنان را کسب کنند، ماماهای تحصیل کرده هستند. چراکه برخی از ماماها جهت گذراندن طرح و یا خدمت راهی مناطقی می شوند که هم چنان ناقص سازی جنسی زنان در آن رواج دارد. وظیفه این دسته می تواند آگاه سازی زنانی باشد که جهت مراقبت های بارداری و زایمان به طور دائم به مراکز درمانی مراجعه می کنند. اما سوال این جاست که ماماهای تحصیل کرده تا چه حد نسبت به ناقص سازی جنسی زنان آگاهی دارند؟

اخیراً در پژوهشی که توسط زهرا بستانی خالصی و همکارانش صورت گرفته، میزان آگاهی ماماهای ایران نسبت به ناقص سازی جنسی زنان سنجیده شده است. این که ماماهای تحصیل کرده تا چه حد نسبت به این موضوع آگاهی دارند تا در شرایطی که قربانی یا فرد در معرض خطر نیازمند کمک و راهنمایی بود، بتوانند خدمات مناسب را ارائه دهند. در این پژوهش در مجموع ۱۶۸ ماما شرکت داشتند که یافته ها توسط پرسشنامه جمع آوری شده است. تنها ۲۰٫۲۳ درصد شرکت کنندگان دانش خوبی نسبت به ناقص سازی جنسی زنان داشتند و ۴۱٫۶۷ درصد نگرشی تقریبی نسبت به این عمل داشتند و حدود ۳٫۵۸ درصد به هیچ عنوان اطلاعات نداشتند. هم چنین رابطه معناداری بین نگرش و سن، تجربه کافی و محل کار وجود نداشت. این پژوهش نشان می دهد که برای افزایش دانش ماماها و بهبود نگرش آن ها نسبت به ناقص سازی جنسی زنان، ایجاد استزاتژی های موثر احساس می شود.

امسال نیز کمپین گام به گام تا توقف ناقص سازی جنسی زنان در ایران با هشتگ #گامی_به_توقف تجربه های زنان، مطالبی در این زمینه را منتشر خواهد کرد.

طبق روال کمپین گام به گام تا توقف ناقص سازی جنسی زنان در ایران هر ساله مطالبی از مخاطبان منتشر می کند. در ادامه نیر دلنوشته تازه ای از یکی از مخاطبان در نظر گرفته شده است. با این امید که سنت های غلط هر چه زودتر به پایان برسند.

***

پنج، شیش ساله بودم…

از آن اتفاق سال ها می گذرد. چیزی حدود بیست ت ت ت سال… و به تنهایی در آغوش کشیدم، بار سنگین بغض ها، گریستن ها و مضطرب شدن هایی که عنان از کف چنانم می داد که سر تا پا وحشت می شدم و قلبم چنان به تپش می افتاد و می لرزیدم به خود، که پاهایم سست شده رهایم می کرد و دست هایم منقبض شده به چنگم می گرفت.

کوچک بودم… هر آن چه التماس و تلاش لازم بود به جان بستم. از چشمانم ساعت ها فرویش ریختم. حتی گریختم… اما ابله جماعتی که گیرشان افتاده بودم بازگرداندنم تا با تیغی در دست، به نام سنت بر جسم و روح و روانم حک کنند زنانگی و نجابتم را!

من آن روز از نجات خود درماندم. رهایم کردند وقتی تن نحیفم، بسته در خون در گوشه ای از هال به دور ملافه ای از درد به خود می پیچید… و من غرق در اشک، بی صدا، مضطرب و ترسان فقط می گریستم… و آن ها که خرسند خیال می بافتند از به حد رساندن حجب و حیا در من!

و من… منِ خسته ملول، که تا سال ها بعد هم ندانستم چه مرگم می شود وقتی لبه بران تیزی را، هم چون کابوس دهشتناکی چنان متصور می شوم که جلوی دیدگانم همه چیز غرق در خون در فجیع ترین حالت ممکن بریده می شود و تمام وجودم را به رعشه می اندازد!

زنان بسیاری آن روز را با من زیسته اند. به یاد می آوریم یکدیگر را در رنجی که هنوز برایمان تمام نشده است. تا در امروزی که بهانه ای شده برای از دست دادن زنجیرهایی که به وجودمان بستند و برای پرده برداشتن از خشونت های آشکار و نهانی که از زن بودنمان بر روح و روان مان کشیدند هم دیگر را فرا خوانیم، تا پژواک سکوت خود و همه زنانی باشیم که به مدارا با خشونت، سال هاست که سازش یافته ایم.

پانوشت:
برای اطلاعات بیش تر ر.ک به وبسایت و کانال تلگرام کمپین گام به گام تا توقف ناقص سازی جنسی زنان در ایران.

 

بررسی مقایسه ای تعارضات زناشویی، تمایل جنسی و صمیمیت در زنان ختنه شده و ختنه نشده شهر قشم

بررسی مقایسه ای تعارضات زناشویی، تمایل جنسی و صمیمیت در زنان ختنه شده و ختنه نشده شهر قشم

پایان نامه ای با عنوان بررسی مقایسه ای تمایل جنسی، صمیمیت و تعارضات زناشویی زنان بین ۱۷ تا ۴۵ ساله با راهنمایی دکتر اقبال زارعی و پژوهش یحیی بازیار زاده در اسفند ماه ۱۳۹۲ در دانشگاه هرمزگان دفاع شده است. ابزار این پژوهش کمی پرسشنامه تمایل جنسی هالبرت- پرسشنامه صمیمیت و پرسشنامه تعارضات زناشویی بوده است. از ۲۵۰ پرسشنامه توزیعی ۲۳۳ پرسشنامه تکمیل شده است. نتیجه این پژوهش نشان داده است که بین تمایل جنسی و صمیمیت تفاوت معنا دار وجود دارد و در تعارضات زنانشویی تفاوت معنا دار پیدا نشد.

“نهایتا پس از همتاسازی ۱۹۸ پرسشنامه شامل ۱۰۰ پرسشنامه مربوط به زنان ختنه شده و ۹۸ پرسشنامه مربوط به زنان ختنه نشده با روش تی تست گروههای مستقل و تحلیل واریانس یک طرفه گروه های مستقل با نرم افزار اس پی اس اس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که تمایل جنسی و صمیمیت میان دو گروه از زنان مورد پژوهش تفاوت معناداری داشت به گونه ای که میانگین این دو متغیر در گروه زنان ختنه شده پایین از زنان ختنه نشده میباشد. بر پایه یافته های این پژوهش تفاوت معناداری در تعارضات زناشویی میان دو گروه مشاهده نگردید”.

وی برخی از دلایل انجام ختنه از دیدگاه عوام را این گونه بر می شمارد:

۱٫صیانت وپاکی و نجابت: قسمت خارجی اندام تناسلی زنان ناپاک است بنابراین اگر آن قطع شود باعث پاکی میشود.

۲٫زیبایی: قسمت خارجی اندام تناسلی بدمنظر است (شبیه مردان)

۳٫جلوگیری از سقط جنین: اگر ختنه نشوند بچه در حین تولد خواهد مرد. در برخی کشورها عمل ختنه در حین زایمان انجام میشود که با خونریزی شدید همراه است.

۴٫ترفیع منزلت و یکپارچگی: هویت میبخشد. به مرحله زن بودن ارتقا می یابند.

۵٫جلوگیری از بی بندوباری جنسی: اگر بافت احساسی (کلیتوریس) قطع شود تمایل جنسی و به تبع آن انحراف در زن کاهش می یابد.

۶٫بهبود و پیشرفت رابطه جنسی برای مردان و رضایت آنان، چرا که مهبل کوچک شده و مردان رضایت بیشتری در حین مقاربت خواهند داشت.

۷٫افزایش فرصت برای ازدواج زنان: عمل ختنه گواه پاکی و نجابت

بازیاری ضرورت واهمیت پژوهش را به مخاطره افتادن سلامت جسمی و روانی زنان می داند. همچنین بسیاری از خشونت ها ریشه در سنت ها و توجیهات آئینی دارد. آثار روانی از قبیل ترس، کابوس و اضطراب ناشی از این عمل و ضایعات ایجاد شده در اندام های تناسلی زنان بسیار عمیق و در اغلب موارد غیر قابل جبران است. طبق اعلام سازمان بهداشت جهانی کلیتوریس کلیدی برای ایجاد عملکرد طبیعی تمایلات جنسی زنان است و قطع آن موجب سرد شدن روابط جنسی،نداشتن ارگاسم، آمیزش دردناک می شود. اختلالات فعالیت جنسی در زنان در چهار حیطه تمایل جنسی، تحریک جنسی، درد حین نزدیکی و عدم توانایی رسیدن به اوج لذت جنسی است. موانع اجتماعی فرهنگی برآورد دقیق این اختلالات را دشوار می کند اما شیوع این اختلالات در زنان بالا بوده و تاثیر شگرفی بر کیفیت زندگی، اعتماد بنفس، خلق و خو، روابط همسری وفعالیت های اجتماعی آنها می گذارد.

کلودسی گزارش داده که تاجران برده در ترکیه عمل ختنه را برروی کنیزانشان اعمال می کرده اند. استرابون جغرافی دان اظهار می کند یکی از رسومی که در میان مصریان غیورانه انجام می شده است فرزندان نرینه خویش را ختنه میکردند- درمورد دختران نیز عادت فوق اجرا میشده. هاسکه و دورکینو معتقدند این عمل به دو هزار سال پیش در مصر باز میگردد. کمربند عصمت نیز در رومیان قرون وسطی- ابتدا آهنین سپس چرمی به کار برده می شده است.

عمل نوع دوم در اروپا، روسیه وایالات متحده شایع بوده است و برای زنانی که دچار ناراحتی روحی-روانی بوده اند انجام می شده است. در انگلستان ویکتوریا این عمل را بر روی زنانیکه نیاز جنسی در آنها بروز کرده و استشها (خودارضایی) میکردند بکار برده میشده است. زنان میل خود را سرکوب میکردند و صحبت در مورد آن ممنوع بود.

در قرن ۱۹ نوع اول توسط پزشکان آمریکایی و انگلیسی در درمان بسیاری از بیماری ها از قبیل هیستری، صرع، افسردگی، همجنسگرایی(همجنسگرایی بیماری نیست) و خودارضایی های مکرر در مورد زنان انجام می شد.

این عمل توسط یک پزشک متخصص زنان بنام اسحاق بیکر براون بکار گرفته میشد- استدلال وی این بود که بیشتر بیماری هایی که توسط زنان تجربه میشود به هیجانات دوره ایی سیستم عصبی بویژه عصب پودیک pudic  منتهی به کلیتوریس مربوط میشود. او استدلال میکرد که تحریک عادی این عصب از طریق استمناء فشار زیادی بر سلامتی زنان وارد می آورد و می تواند موجب ایجاد مراحل هشتگانه پیشرفت بیماری هایی از قبیل هیستری، تحریک ستون فقرات، صرع هیستریکی، آمادگی برای جمود فکری، آمادگی برای بیماری صرع، بلاهت یا ضبط دماغ و مانیا و سرانجام منتهی به مرگ میشود. درمان و بهبود بیمار از طریق قطع کامل کلیتوریس با قیچی جراحی، تزریق افیون به راست روده و مراقبت شدید از بیمار به مدت یک ماه می بود. طبق نظر وی زنان سرکش و رام نشده از این طریق به همسران خوبی بدل خواهند شد. دختران مجرد به آغوش خانواده باز خواهند گشت و زنان متاهل که قبلا از روابط جنسی متنفر بودند باردار می شوند. بعدها مشخص شد بین این عمل قطع آلت تناسلی و درمان این اختلالات او از جامعه پزشکی انگلستان اخراج شد.

فروید وریک نشان دادند که بین اعمال روانی وعادات قبیله ایی یک رابطه روانی وجود دارد و این عادات هر کدام بستگی به خصوصیات و فرهنگ هر قبیله دارد که این عمل در آن قابل قبول جلوه داده شده است و هر یک از آنها در جایگاه بخصوصی قرار میگرفته اند و علاوه براین علت ترس از محیط و تکانه های عصبی از عوامل دیگری بوده که انسان های اولیه را وادار به اقدام میکرده است و در تمدن امروزی از آن همه عادات انسانهای اولیه تنها دو مورد بیشتر انجام می شود: اولی ختنه و بعد لوزه برداری، که هرکدام از قدیمی ترین زمانهای تاریخ بشری صورت میگرفته تا به امروز ادامه دارد.

ختنه مغایرت جنسی زنان را خارج از رابطه زوجی حفظ میکند و ارزشگذاری زن زن در بیاری از جوامع براساس تولیدمثل و نقش مادری انجام میگیرد.

الگوهای ارتباطی زوجین

  • الگوی سازنده متقابل برد-برد
  • الگوی توقع/کناره گیری— توقع مرد کناره گیری زن / توقع زن کناره گیری مرد
  • الگوی اجتناب متقابل (کریستفسن و سالاری)

بازیاری در پژوهش خود پیشینه های زیر را الگوی کار خود قرار داده است:

– در سودان: تفاوت معناداری در فراوانی ارگاسم بین شده ونشده

– در نیجریه: تفاوت معناداری در فراوانی ارگاسم بین شده ونشده

– در مصر: ارگاسم، هیجان جنسی و خودارضایی میان شده ونشده تفاوت معنا دار

– در نیجریه : تفاوت معنادار بین رضایت زناشویی در جریان روابط جنسی زنان بین شده ونشده وجود دارد.

– در اسماعیله مصر: تفاوت معنا دار از حیث تمایل جنسی ، لذت از رابطه جنسی، ارگاسم و خشکی واژن در جریان رابطه جنسی میان شده ونشده.

– در گامبیا: عواقب بلند مدت ابعاد بهداشت باروری در ختنه زنان – تفاوت معنادار از حیث رابطه دردناک جنسی در آفریقای مرکزی

– عوامل موثر بر فراوانی مقاربتی در جمهوری آفریقای مرکزی- تفاوت معناداری در فراوانی دفعات مقاربت جنسی در ختنه شده ونشده

تمایلات جنسی معیوب و ختنه زنان مدیریت علت وامکان- در مصر: تفاوت معناداری در تمایل جنسی، برانگیختگی جنسی و رضایت جنسی میان شده ونشده

در پژوهش بازیاری سوال اصلی تحقیق این است:

آیا بین تمایل جنسی زنان ختنه شده ونشده قشم تفاوت معناداری وجود دارد؟

یافته‌های پژوهش نشان داد که تمایل جنسی و صمیمیت میان دو گروه از زنان مورد پژوهش تفاوت معنا‌داری داشت به گونه‌ایی که میانگین این دو متغیر در گروه زنان ختنه شده پائین از زنان ختنه نشده می‌باشد. بنابراین ختنه تمایل جنسی و لذت جنسی و صمیمیت را کاهش می دهد. بر پایه یافته‌های این پژوهش تفاوت معناداری در تعارضات زناشویی میان دو گروه مشاهده نگردید.

رضایتمندی جنسی در زندگی مشترک یک فاکتور مهم و کلیدی در شاد بودن خانواده است و زنانی که در رابطه جنسی خود رضایت داشته باشند از زندگی رضایت بیشتری دارند.